Roma İmparatoru Augustus zamanında Antik Dönemyazarlarından Strabon
Kapadokya Bölgesi'nin sınırlarını güneyde Toros Dağları, batıda
Aksaray, doğuda Malatya ve kuzeyde Doğu Karadeniz kıyılarına kadar
uzanan geniş bir bölge olarak belirtir. Bu günkü Kapadokya Bölgesi
Nevşehir, Aksaray, Niğde, Kayseri ve Kırşehir illerinin kapladığı
alandır. Daha dar bir alan olan kayalık Kapadokya Bölgesi ise Uçhisar,
Göreme, Avanos, Ürgüp, Derinkuyu, Kaymaklı, Ihlara ve çevresinden
ibarettir.
Kaya yapısı:
Kapadokya Bölgesi'ndeki Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ jeolojik
devirlerde aktif birer volkandı. Bu volkanla birlikte diğer çok
sayıdaki volkanların püskürmeleri Üst Miyosen'de ( 10 milyon yıl önce)
başlayıp, holosen'e (Günümüze) kadar sürmüştür. Neojen gölleri
altındaki yanardağlardan çıkan lavlar, platoda, göller ve akarsular
üzerinde 100-150m. kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakasını
oluşturmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka tüffit, ignimbirit
tüf, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn aglomera ve bazalt gibi
jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Ana volkanlardan püsküren maddelerle
şekillenen plato, şiddeti daha az küçük volkanların püskürmeleriyle
sürekli değişime uğramıştır. Üst Pliosen'den başlayarak başta
Kızılırmak olmak üzere akarsu ve göllerin bu tüf tabakasını
aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü halini almıştır.
'Peri bacaları nasıl oluştu:'
Vadi yamaçlarından inen sel suşarının ve rüzgarın, tüflerden oluşan
yapıyı aşındırmasıyla "Peribacası" adı verilen ilginç oluşumlar ortaya
çıkmıştır. Sel sularının dik yamaçlarda kendine yol bulması, sert
kayaların çatlamasına ve kopmasına neden olmuştur. Alt kısımlarda
bulunan ve daha kolay aşınan malzemenin derin bir şekilde oyulması ile
yamaç gerilemiş, böylece üsy kısımlarda yer alan şapka ile aşınmadan
korunan konik biçimli gövdeler ortaya çıkmıştır. Daha çok Paşabağı
civarında bulunan şapkalı peribacaları konik gövdeli olup, tepe
kısımlarında bir kaya bloku bulunmaktadır. Gövde tüf, tüffit ve volkan
külünden oluşmuş kayaçtan; şapka kısmı ise lahar ve ignimbirit gibi
sert kayaçlardan oluşmaktadır. Yani şapkayı oluşturan kaya türü,
gövdeyi oluşturan kaya topluluğuna oranla daha dayanıklıdır. Bu
peribacasının oluşumu için ilk koşuldur. Şapkadaki kayanın direncine
bağlı olarak, peribacaları uzun veya kısa ömürlü olmaktadır. Kapadokya
Bölgesi'nde erozyonun oluşturduğu peribacası tipleri; şapkalı, konili,
mantar biçimli, sütunlu ve sivri kayalardır. Peribacaları en yoğun
şekilde Avanos- Uçhisar-Ürgüp üçgeni arasında kalan vadilerde, Ürgüp
Şahinefendi arasındaki bölgede Nevşehir Çat kasabası civarında, Kayseri
Soğanlı vadisinde ve Aksaray Selime köyü civarında bulunmaktadır.
Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu
ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Bazı yamaçlarda
görülen renk armonisi lav tabakalarının ısı farkından dolayıdır. Bu
oluşumlar Uçhisar, Çavuşin, Güllüdere, Göreme, Meskendir, Ortahisar
Kızılçukur ve Pancarlı vadilerinde gözlenir.
Ben bu bilgileri peri bacası girişindeki tarihçede okudum ve çok güzel bir yer olduğunu düşünüyorum ordaki mimari eserler falan çok müthiş hepinizi bekleriz...
